Co znaczy godnie bronić oskarżonego?

Tak wygląda obrońca po zakończonej rozprawie w sprawie o zbrodnię.

Co to znaczy być dobrym adwokatem? Co to znaczy godnie bronić oskarżonego?
Tak naprawdę ciągle poszukuję dobrej odpowiedzi na te pytania. Do ideału trzeba dążyć podczas każdej z rozpraw.

Dobry pełnomocnik na sali rozpraw walczy na argumenty, a nie walczy ze stroną przeciwną. Sala rozpraw to nie miejsce- na jak się to teraz mówi – „zaoranie” przeciwnika, czy też jego „hejtowanie”.

Godna obrona oskarżonego to postawa, w której przedstawiamy wszystkie dopuszczalne i rzeczowe racje przemawiające na korzyść podsądnego.

Zaostrzenie kodeksu karnego

Na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 zmieniono przepisy kodeksu karnego.

Interesujące jest to, że w uzasadnieniu projektu w ogóle nie przewidywano zmian przepisu art. 37a kodeksu karnego.

Od 24 czerwca 2020 r. przepis ten brzmi następująco:

Art. 37a

§ 1. Jeżeli przestępstwo jest zagrożone tylko karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, a wymierzona za nie kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku, sąd może zamiast tej kary orzec karę ograniczenia wolności nie niższą od 3 miesięcy albo grzywnę nie niższą od 100 stawek dziennych, jeżeli równocześnie orzeka środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do sprawców, którzy popełniają przestępstwo działając w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego oraz sprawców przestępstw o charakterze terrorystycznym.

Zmiany te ograniczają możliwość orzekania przez sądy kar łagodniejszych od kary pozbawienia wolności.

Omawiana regulacja skutkuje tym, że sąd będzie musiał uznać, że wymierzona kara byłaby karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą roku, a jednocześnie będzie musiał ustalić, że nie powinna być ona wymierzona, gdyż sprawca zasługuje na karę łagodniejszą. Tak sformułowany przepis narusza reguły logicznego rozumowania. Z jednej strony sąd ma określić karę na podstawie dyrektywy wymiaru kary, a z drugiej strony ma stwierdzić, iż sprawca zasługuje na inną karę.

Poprzednio przepis ten obowiązywał w brzemieniu:

Art. 37a

Jeżeli ustawa przewiduje zagrożenie karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, można zamiast tej kary orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności, o której mowa w art. 34 § 1a pkt 1 lub 4.

Jedyne pewne co można stwierdzić na temat omawianej nowelizacji, że nawiązuje ona wprost do przepisów kodeksu karnego z 1969 r.

Art. 54

§ 1. Jeżeli przestępstwo zagrożone jest tylko karą pozbawienia wolności, przy czym dolna granica zagrożenia nie jest wyższa niż 3 miesiące, a wymierzona za nie kara nie byłaby surowsza od 6 miesięcy pozbawienia wolności, sąd uznając, że skazanie na taką karę nie byłoby celowe, może orzec karę ograniczenia wolności albo grzywnę.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do sprawcy występku umyślnego, który był już uprzednio skazany za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności.

Adwokat Roman Gładysz specjalizuje się w prowadzeniu spraw karnych jako obrońca oskarżonego.

Czy zawsze trzeba być osobiście w sądzie?

W postępowaniu cywilnym, gdy świadek nie jest w stanie stawić się przed sądem (np. ze względu na stan zdrowia), przesłuchanie może przeprowadzić jeden z sędziów wyznaczonych ze składu sędziowskiego albo też przesłuchania dokona inny sąd w miejscu pobytu świadka.

Natomiast, jeśli charakter dowodu się temu nie sprzeciwia, sąd może postanowić, że przeprowadzenie dowodu nastąpi przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających dokonanie tej czynności na odległość.

Praktycznie każdy sąd okręgowy dysponuje zestawami do przeprowadzania tzw. wideokonferencji (tutaj szczegółowo informacje przekazuje Sąd Okręgowy w Opolu).

Od pewnego czasu, świadek może złożyć zeznania na piśmie, jeśli tak postanowi sąd.

W postępowaniu karnym świadka, który nie może się stawić na wezwanie z powodu choroby, kalectwa lub innej przeszkody, można przesłuchać w miejscu jego pobytu.

Poza tym przesłuchanie świadka może nastąpić przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W postępowaniu przed sądem w czynności w miejscu przebywania świadka bierze udział referendarz sądowy (albo też: asystent sędziego, urzędnik zatrudniony w sądzie, w którego okręgu świadek przebywa, funkcjonariusz Służby Więziennej, urzędnik konsularny).

W czasie stanu zagrożenia epidemicznego sprawę rozpoznawaną w postępowaniu cywilnym można przeprowadzić przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie ich na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Osoby uczestniczące w takiej sprawie nie muszą przebywać w budynku sądu.

Jest też możliwe, aby zrezygnować z przeprowadzania rozprawy, a także nie przeprowadzać jej w formie zdalnej, a sprawę rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. W tym przypadku strona powinna złożyć oświadczenie, że się temu nie sprzeciwia.

Adwokat Roman Gładysz dysponuje środkami technicznymi oraz doświadczeniem w prowadzeniu spraw na odległość.

Postępowanie karne w stosunku do nieobecnego

Specyfiką postępowania karno-skarbowego jest możliwość prowadzenia postępowania w stosunku do nieobecnego oskarżonego.

W przypadku, gdy sprawca przestępstwa skarbowego przebywa stale za granicą albo gdy nie można ustalić jego miejsca zamieszkania na terenie kraju, to postępowanie może toczyć się podczas jego nieobecności.

W postępowaniu w stosunku do nieobecnych nie stosuje się przepisów, których stosowanie wymaga obecności oskarżonego.

O zastosowaniu tego rodzaju postępowania decyduje organ prowadzący postępowanie, wydając postanowienie. W postępowaniu przygotowawczym w sprawach o przestępstwa skarbowe postanowienie to wymaga zatwierdzenia przez prokuratora.

Obligatoryjne jest wyznaczenie nieobecnemu oskarżonemu obrońcy z urzędu. Udział obrońcy jest obowiązkowy także w postępowaniu odwoławczym.

W razie osobistego zgłoszenia się skazanego do dyspozycji sądu lub ujęcia skazanego doręcza mu się odpis prawomocnego wyroku. Na wniosek skazanego złożony na piśmie w zawitym terminie 14 dni od daty doręczenia sąd, którego wyrok się uprawomocnił, wyznacza niezwłocznie rozprawę, a wydany w tej instancji wyrok traci moc z chwilą stawienia się skazanego na rozprawie.

Adwokat Roman Gładysz ma doświadczenie w prowadzeniu obrony oskarżonego w postępowaniu karno-skarbowym.

Warunkowe tymczasowe aresztowanie

Niedocenianym praktycznym rozwiązaniem jest możliwość zastosowania tzw. warunkowego tymczasowego aresztowania. Sąd zastrzega wówczas, że areszt tymczasowy zostanie uchylony w przypadku złożenia w wyznaczonym terminie określonego poręczenia majątkowego. Poręczenie to może polegać na wpłacie gotówki, ale też np. ustanowieniu zastawu lub hipoteki. Przyjęcie poręczenia wymaga sporządzenia protokołu.

Zawsze odczuwam satysfakcję zawodową, gdy słyszę podczas posiedzenia Sądu II instancji: „postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zastrzec, iż w stosunku do podejrzanego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania ulegnie zmianie z chwilą złożenia poręczenia majątkowego”.

Więcej na temat specjalizacji adwokata Romana Gładysza w sprawach karnych.

Orzeczenia sądowe z czerwca 2020 r.

  • Zgodnie z art. 7 § 1 kkw skazany może zaskarżyć do sądu decyzję organu wymienionego w art. 2 pkt 3-6 i 10 tego aktu prawnego z powodu obrazy prawa materialnego lub prawa procesowego, jeżeli mogła mieć ona wpływ na treść decyzji, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Decyzje oparte na uznaniu organu, zawarte w nich ustalenia faktyczne i rozstrzygnięcia o karze mogą być skarżone poprzez podniesienie zarzutu niezgodności z prawem w podanym wyżej rozumieniu. W szczególności na płaszczyźnie obrazy prawa procesowego kwestionowane mogą być: sposób gromadzenia dowodów, kompletność zgromadzonego materiału dowodowego oraz prawidłowość jego oceny (postanowienie Sądu Najwyższego-Izba Karna z dnia 25.06.2020 r., sygn. akt I KZP 3/20).
  • Naruszenie praw, o którym stanowi art. 306 § 1 pkt 3 kpk nie musi wynikać bezpośrednio z przestępstwa. Skoro za wystarczające uznano naruszenie w sposób pośredni, to naruszenie prawa w rozumieniu art. 306 § 1 pkt 3 kpk będzie miało miejsce także w razie wystąpienia ogniw pośredniczących między tym naruszeniem a przestępstwem. Innymi słowy, zakres podmiotowy art. 306 § 1 pkt 3 kpk obejmuje także osoby, których dotknęły dalsze skutki przestępstwa. Ocena w tym zakresie musi być dokonywana w szczególności w płaszczyźnie bezpośredniego, jak i ubocznego przedmiotu ochrony przestępstwa, o którym zawiadomił skarżący. Testem, który pozwala na ustalenie, czy prawa zawiadamiającego zostały naruszone, będzie zbadanie, czy w razie stwierdzenia zaistnienia czynu zabronionego jego skutkiem był negatywny wpływ na prawem chronione dobra tej osoby. W razie odpowiedzi twierdzącej zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania należy uznać za dopuszczalne (postanowienie Sądu Najwyższego-Izba Karna z dnia 25.06.2020 r., sygn. akt I KZP 2/20).
  • Czynności prawne podejmowane przez przedstawiciela małoletniego pokrzywdzonego (dziecka) w postępowaniu karnym prowadzonym o przestępstwo z § 1 lub 1a art. 209 kk przeciwko rodzicowi dziecka, są czynnościami prawnymi dotyczącymi m. in. należnych dziecku od tego rodzica środków utrzymania i wychowania, w rozumieniu art. 98 § 2 pkt 2 kro, zatem prawa małoletniego w tym postępowaniu może wykonywać drugi z rodziców (postanowienie Sądu Najwyższego-Izba Karna z dnia 25.06.2020, sygn. akt I KZP 4/20).

Prawa pokrzywdzonego

Pokrzywdzonym w postępowaniu karnym jest ta osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.

Najważniejsze uprawnienia pokrzywdzonego w postępowaniu karnym to:

  • prawo do korzystania z wybranego przez siebie pełnomocnika, którym może być np. adwokat Roman Gładysz
  • możliwość złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa
  • dostęp do akt postępowania przygotowawczego oraz sądowego
  • prawo do uzyskania statusu oskarżyciela posiłkowego
  • możliwość wnioskowania o przeprowadzenie czynności dowodowych w toku postępowania przygotowawczego
  • prawo do mediacji z oskarżonym w celu uzgodnienia naprawienia szkody
  • prawo do uzyskania kompensaty przysługującej ofiarom niektórych czynów zabronionych
  • możliwość uzyskania naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem

Wymienione zostały tylko najistotniejsze prawa pokrzywdzonego w postępowaniu karnym.

Przeglądanie akt

Pokrzywdzonemu w postępowaniu karnym przysługuje uprawnienie do złożenia zażalenie na postanowienie prokuratora o umorzeniu śledztwa. Termin na wniesienie zażalenia to 7 dni. Pokrzywdzonemu przysługuje także uprawnienie do przejrzenia akt sprawy.

Tak brzmią przepisy, a jak wygląda praktyka ich stosowania w czasach zagrożenia wirusem SARS-CoV-2 ?

W piątek upływa termin do wniesienia zażalenia. Dziś złożyłem wniosek o udostępnienie akt i możliwość wykonania ich fotokopii. Okazało się, że w budynku prokuratury jest jedno specjalne pomieszczenie do przeglądania akt. Wyznaczono mi termin na czwartek na godzinę 11.

Oczywiście wszystko musiałem ustalać telefonicznie, bo w zasadzie ograniczono możliwość wstępu interesantom do budynku. Przy czym bardzo trudno skomunikować się telefonicznie z sekretariatem odpowiedniego wydziału. Ograniczenia lokalowe oraz kadrowe prokuratury w obecnym reżimie sanitarnym po prostu mogą ograniczać prawa osób pokrzywdzonych do realizacji przysługujących im uprawnień procesowych.

Adwokat Roman Gładysz reprezentuje interesy osób pokrzywdzonych w sprawach karnych.

Orzeczenia sądowe z maja 2020 r.

  • Wniosek o wznowienie postępowania oparty na podstawie z art. 540 § 1 pkt 1 kpk spełnia wymogi formalne wskazane w art. 541 § 2 kpk, jeżeli wskazuje na prawomocny wyrok skazujący za popełnienie przestępstwa w związku z postępowaniem objętym wznowieniem postępowania albo jeżeli w swojej treści wskazuje na orzeczenie zapadłe w postępowaniu karnym, stwierdzające niemożność wydania wyroku skazującego z powodu przyczyn wymienionych w art. 17 § 1 pkt 3-11 kpk lub w art. 22 kpk. W tym ostatnim wypadku we wniosku muszą być jednak przywołane okoliczności świadczące o dopuszczeniu się przestępstwa w związku z postępowaniem, jeżeli takich okoliczności nie zawiera w swojej treści wskazane orzeczenie (uchwała Sądu Najwyższego Izba Karna z dnia 26.05.2020 r., sygn. akt I KZP 12/19).
  • Tożsame rodzajowo środki karne orzeczone w jednostkowych wyrokach, które mogą być łączone (art. 90 § 2 kk), do czasu ich prawomocnego połączenia w wyroku łącznym podlegają odrębnemu wykonaniu według reguł przewidzianych w art. 43 § 2, 2a, i 3 kk. Okresy, w jakich środki te zostały odrębnie wykonane przed ich prawomocnym połączeniem w wyroku łącznym, należy wymienić jako zaliczone na poczet orzeczonego łącznego środka karnego (art. 577 kpk w zw. z art. 90 § 2 kk) (uchwała Sądu Najwyższego Izba Karna z dnia 26.05.2020 r., sygn. akt I KZP 13/19).
  • Przepis art. 15zzs ust. 1 pkt 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacjach kryzysowych, nie rodzi skutków w postaci ustawowego przywrócenia terminów, które upłynęły przed jego wejściem w życie (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12.05.2020 r., sygn. akt II SA/Wr 225/20).